EVEN NADENKEN OVER HET VERLOOP VAN DE ZAAK IN HET MSK.
Eerste schets naar Ensor .... (de intrede van christus in Jeruzalem)
**********************************************************************************************************************************************************************************
EXPOSITIES & VERMELDINGEN
-1991 - TROOP BOOK- (60 Belgische kunstenaars)
-Exposities KARAKTER 2005 & 2007
-Deelname CANVAS collectie 2008 met selectie van het werk ‘the moonboys’ in het SMAK
-Vermelding in Salon des refusés 2008
-WAK 2009 te GENT / SLEIDINGE
-Gallerie stadhuis KAPRIJKE 2010
->> De leugen in de weerspiegeling
(toespraak bij de opening van de tentoonstelling van Dovredski
op 9 juli 2010 door Jan Verplaetse –Moraalfilosoof - (Universiteit Gent)
-Emusee 2011-2012
-KUNST & GEDICHT 2012
-VAMONOS -feb 2013 - nov 2013
Jan Verplaetse
TOESPRAAK - 9 juli 2010 - gallerij stadhuis - kaprijke
Mijnheer de burgemeester, Mijnheer de schepen, Dames en heren
We staan er niet bij stil. Maar ons bewustzijn loopt achterop. Het holt de werkelijkheid achterna. Erg veel is het niet. Hersenwetenschappers hebben het gemeten. Het is minder dan een halve seconde. Ons bewustzijn weerspiegelt de realiteit van een halve seconde geleden.
Maar daar merken we niks van. Ons brein liegt die laattijdigheid weg. Met verschillende trucs.
Projectie is er één van. Zo hebben we geen bewuste ervaring van onze werkelijke bewegingen, maar wel van de bewegingsplannen die iets vroeger komen. Ons bewustzijn neemt die bewegingsplannen voor werkelijkheid. Door die truc houden bewustzijn en realiteit gelijke tred. Niet bij iedereen overigens. Er zijn verlamde mensen die denken dat ze kunnen bewegen. Ze baseren zich op het bewegingsplan dat perfect in orde is niet op hun immobiele realiteit. Het tragische bij deze patiënten is dat ze hun verlamming wegredeneren. Ze hebben geen zin om te bewegen of zullen wel bewegen als het werkelijk nodig is. Maar nu nog niet.
Terugkeren in de tijd is een andere truc.
De bewuste ervaring wordt dan een halve seconde vervroegd. Met elektrodes kun je bepaalde hersengebieden stimuleren waardoor je de ervaring
hebt dat je zonet je voet hebt uitgestoken. In werkelijkheid deed je helemaal niets. Toch heb je die ervaring. Het is terug een illusie die nuttig is. Anders heb je een doelman die pas bewust wordt van zijn falende duik wanneer de bal al in de netten hangt.
De grootste truc is nog spectaculairder. Ons brein doet ons geloven dat een bewuste wil onze beslissingen neemt. Dat “ik” waarmee we ’s morgens opstaan en dat we ’s avonds te rusten leggen. Dat “zelf” dat de hele dag kwekt. Dat alle aandacht opeist. Dat zo vervelend kan doen als het zich niet goed voelt.
In werkelijkheid beslist onze bewuste wil niets. Elke beslissing werd al veel eerder genomen door de echte baas in ons brein. Ons onbewuste. Maar die illusie is opnieuw handig op sprongen in de tijd te vermijden en ons bewustzijn een gevoel van eenheid met de realiteit te geven.
Ons bewustzijn weerspiegelt de realiteit op leugenachtige wijze. Net als een theaterstuk biedt het een vertoning met veel blinde vlekken. De acteurs zien niet wat er in de zaal gebeurt, het publiek merkt niets van de relaties tussen de acteurs. Iedereen zwijgt over wat er tijdens de voorbereiding allemaal fout is gelopen. Hoe onthullend het toneelstuk ook is, we krijgen alleen een gekuiste versie.
De kunst van Dirk Devos zit vol theater. De beelden zijn uitermate geënsceneerd. De personages poseren als op portretten. Meestal kijken ze je recht aan als nam je een foto van hen. Voor enkele werken nam Dirk ook echte foto’s als vertrekpunt. De communiefoto voor de Moon boys en de strandfoto voor Les filles du bord de mer. De kunstenaar is geen getuige van een toevallige gebeurtenis, van een lukrake ontmoeting, maar hij is regisseur van een weloverwogen enscenering. Op het eerste gezicht beeldt hij de personages af zoals ze willen afgebeeld worden. Bewust. Zelfbewust. Hij hult ze in kostuums en plaatst ze te midden van een decor vol rekwisieten die de kunstenaar perfect weet te duiden. Ik heb zelden meegemaakt dat een kunstenaar zo bereid was om de betekenis van al die vormen en voorwerpen toe te lichten. Veel kunstenaars doen daar moeilijk over. Dirk niet. Dirk is een verteller.
Dirk is een Real Gentlemen. Behalve vormen en voorwerpen dragen kleur, stijl en woord bij tot die bewuste enscenering. Zij geven sfeer en zitten vol knipogen naar inspirerende kunstwerken. Dirk kent zijn klassieken, zoveel is duidelijk.
Maar zoveel blijft ook onduidelijk. Want laat je niet foppen. De kunst van Dovredski is meer dan het verhaal van Dirk Devos. Die kunst wil ook het geeuwende publiek in de zaal en de ruziënde acteurs in de kleedkamer tonen. Die kunst wil naast de bewuste enscenering ook de onbewuste werkelijkheid weergeven. De realiteit, zo je wilt, die zich een halve seconde voor onze bewuste ervaring voordeed. Op een vroegtijdig moment zonder illusies, zonder leugens.
De kunst van Dovredski is een kunst die ons wil tonen hoe we echt zijn. Zonder enscenering.
Zonder kostuums.
Het zijn de handen, de blikken en de lichaamshoudingen die deze illusieloze wereld tonen. Een wereld voordat ons bewustzijn die weer in het gelid plaatst. Hoe geënsceneerd de doeken van Dovredski ook zijn, er is altijd wel een element dat niet past en voor dramatiek zorgt.
Denken we maar aan de iets te harde greep van de middelste dame in Les filles du bord de mer. Dat onbewaakte element verstoort het beheerste universum van de poserende vrouwen.
Het maakt die tot zekere hoogte zelfs belachelijk. Het drijft de spot met de illusie dat ons bewustzijn diepere drijfveren kan verbergen. Wie beter weet en wie beter ziet, heeft de hele maskerade door. Ensor zette zijn personages maskers op, bij Dovredski vallen ze af.
Dirks hersenziekte van vier jaar geleden maakte hem nog bewuster van het spel dat ons brein met ons speelt. Toen belandde hij na een hersenbloeding in coma waarna een operatie volgde met complicaties. Heel toepasselijk heet één van de werken ‘ de vertwijfeling van het tussenwezen’. ‘Tussenwezen’ slaat hier niet alleen op het balanceren tussen leven en dood, maar ook op het laveren tussen brein en geest. Op het bizarre gevoel door je eigen brein te dwalen. Op de ervaring te zien hoe je bewustzijn je voortdurend bedot. Hoe je geest de hele maskerade opzet. Een hersenbloeding is als een geestesverruimend middel. Helaas nog gevaarlijker dan drugs. Maar identiek in zijn werking. De ene keer heeft het euforie, de andere keer een bad trip met nare gevolgen.
Als tussenwezen zag Dirk dingen die we eigenlijk niet horen te zien. Een voorbeeld. Enige tijd na zijn genezing vertelde hij me hoe hij helemaal anders naar zijn hond keek. Er was iets weg van de naïeve liefde van vroeger. Iets waardevols was verdwenen. Iets was gewoon geknapt. Een waarheid van een halve seconde kan volstaan om de mooiste illusies kwijt te geraken. Een bloeding van een halve seconde is genoeg om een geliefd iemand te verliezen.
Dovredski’s kunst drukt die donkere kant van het bestaan uit. Duister als zijn Russisch pseudoniem. Meedogenloos als Vladimir de portier. Terwijl Dirk Devos me doet lachen, boezemt Dovredski me angst in. De ene kiest voor het plezier, de andere opteert voor kwelling en dreiging. Dovredski’s kunst toont de decadentie, egoïsme en regelrechte immoraliteit. Maar altijd op een subtiele wijze. Tussen de spleten van het bewustzijn door.
Beste mensen, neem dus langer dan een halve seconde de tijd om elk doek te bekijken. Om Dovredski beter te leren kennen. Zijn wereld is geen idyllisch landschap, geen zondagstafereel. Ik begrijp je best als je zegt “dat wil ik in mijn living niet”. Maar wat is meer boeiend dan een kunstwerk dat voortdurend nieuwe betekenissen prijsgeeft, dat je als kijker confronteert met je eigen duistere kantjes, hoe vakkundig je ze ook camoufleert. Kunst is meer dan ambacht.
Kunst detecteert, zoals deze prachtige tentoonstelling heet, de leugen in de weerspiegeling.
Beste Dirk, gefeliciteerd. Ik wens je nog een lange en productieve toekomst.
